مصطفى النوراني الاردبيلي
111
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
« فى السنن من حديث عائشه قالت قال رسول الله صلى الله عليه و آله : عليكم بالبغيض النافع التلبين » . « 3 » « در حديث عايشه در سنن است كه گفت : پيغمبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : بر شما باد بغيض كه نافع تلبين است » . شير مايعى سفيد رنگ و با طعم شيرين مزه و غلظت خاص كه از پستانهاى نوع ماده پستانداران پس از زايمان به منظور اولين دوره تغذيه نوزاد ترشح مىشود . شير بهترين ماده غذايى و آسانترين غذاى نوزاد پستانداران است . « 1 » شير لغت فارسى است و به عربى لبن و به يونانى غالى و به تركى سود و در انگليسى ملك و به هندى دوده مىگويند و ماهيت آن مشهور است و آن مركب از سه جزء است يعنى مائيت ، دهنيت و جبنيت . هر حيوانى كه مدت حمل و ولادت آن قريب به مدت حمل و ولادت انسان باشد شير آن انسب به تغذيه است از غير آن . پس گاو كه مدت حمل آن نيز نه ماه است انسب براى تغذيه اطفال و غير ايشان از شير حيوانات ديگر مايل به اعتدال است . طبيعت ماهيت شير سرد وتر در دوم و دهنيت آن گرم و خشك در اول و جبنيت آن سرد و خشك در اول است . قطور آن جهت اكثر امراض چشم خواه تنها يا با شيافات و ادويه مناسبه و طلاى اقسام آن موافق ورم مقعد و درد آن و قرحه مثانه و اورام عامه و رحم و پادزهر قتاله و فربه كننده بدن خصوصا شيربرنج و فرنى . شير از ادويه قروح ريه و سل است و مضمضه و غرغره آن جهت خوانيق و ذبحه و اورام لهات و لوزتين نافع و آن مضر صاحبان خفقان رطب است ، از خون باشد يا از بلغم و شير موافقتر است جهت سينه از آن كه براى سر و معده باشد و اين از بهر آن است كه سر ضرر مىيابد . « 2 » ابو على سينا در « قانون » مىگويد : گوهر شير تركيبى است از آبى و پنيرى و چربى . در شير گاو چربى زياد است ، شير شتر بسيار رقيق و چربى و پنيرش از شير گاو كمتر است ،
--> ( 3 ) - طب النبوى ، ابن القيم ، ص 95 . ( 1 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 2102 . ( 2 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 149 .